W XVI i XVII w. w Śmiglu zmagały się ze sobą trzy obozy wyznaniowe: ariański, luterański i katolicki. W początkach naszego wieku silna była też gmina żydowska. Stąd Śmigiel był miejscem silnego rozwoju szkolnictwa różnowierczego.

        Szkoła miejscowej gminy ariańskiej została zorganizowana w 1584 r. przez Andrzeja Dudycza, który ofiarował ogród, gdzie wzniesiono budynek szkolny. Trudno dziś określić, gdzie znajdował się ów ogród z budynkiem szkolnym. Być może, że sławna w Polsce szkoła ariańska w Śmiglu znajdowała się na Zielonej Górze, należącej do Starego Nietążkowa. Szkoła ta cieszyła się największym rozgłosem w latach 1589 - 1594, a więc w okresie dziedziczenia Śmigla przez sędziwego ministra gminy ariańskiej, Eliasza Arciszewskiego. Zaliczała się ona do dobrze zorganizowanych szkół w Polsce. Uczyła swych wychowanków czytania, pisania, rachunków, religii, początków języka łacińskiego i nauk przyrodniczych. Poza doborem przedmiotów nauczania wyróżniła się wśród ówczesnych szkól parafialnych stosowaniem osobnych podręczników do każdego przedmiotu nauczania oraz posługiwanie się pewnego rodzaju elementarzami. Podręczników używały z resztą wszystkie szkoły ariańskie w Polsce. O poziomie nauczania i wynikach wychowania w szkole decydują przede wszystkim jej nauczyciele. W szkole śmigielskiej uczyli najsławniejsi ludzie i najwybitniejsi działacze polskiego ruchu ariańskiego.

        Gmina luterańska szkołę powołała przed 1644 rokiem. Pierwszym jej nauczycielem był Eleazar, a po nim Jakub Longin i Krzysztof Roesler ze Wschowy, który zmarł w Śmiglu w roku 1644. Poziom nauczanai w tej szkole był dosyć niski, co skłoniło starszych gminy do powoływania na stanowisko rektora ludzi z odpowiednim wykształceniem. Z powodu zarazy, która wybuchła w mieście w roku 1710, naukę w szkole przerwano. W latach 1711 - 1719 funkcję rektora sprawował Marcin Adelt, który w miejsce książki do nauki czytania Jana Hermanna, "Reimsprüchlein", wprowadził po raz pierwszy czytanie biblii oraz egzamin z katechizmu luterskiego. Po nim rektorem szkoły był Samuel Schniern. W roku 1720 powiększono budynek szkolny przez dobudowanie piętra, a z dotychczasowych dwóch izb lekcyjnych zrobiono jedną dużą salę. Od roku 1737 obowiązki rektora pełnił Marcin Lachmut. Z biegiem czasu szkoła upadła i część budynku oddano innej szkole. Dnia 1.12.1926 r. dotychczasowa jednoklasowa szkoła ewangelicka przydzielona została 7 klasowej szkole powszechnej jako jej oddział równoległy z zagwarantowaną tożsamością wyznaniową. W 1928 r. oddano cały obiekt szkolny - budynek i ogród. Mieściła się ona przy Starym Rynku (dziś pl. Rozstrzelanych).

        Szkoła żydowska istniała do ok. 1903 r. i mieściła się przy ul. (dzisiaj) Mickiewicza 13, gdzie również była synagoga i mieszkał rabin.

        W latach 1887-1931 działała "szkoła wyższa": 2 siostry - nauczycielki o nazwisku Stryck 1.04.1887 r. zorganizowały szkołę dla dziewcząt (od 1896 r. przyjmowano też chłopców). Szkoła mieściła się przy ul. Mickiewicza 20. W 1909 r. miasto przyjęło "wyższą szkołę dla chłopców i dziewcząt" na etat własny.

        Najdłużej udokumentowaną działalność, bo od 1834 r. posiada szkoła katolicka, której później (1926?) przekształcona została z Publiczną Szkołę Powszechną w Śmiglu. W 1892 r. wybudowano dla niej gmach przy ul. Mickiewicza 2. Pierwotnie przeznaczona głównie dla dzieci niemieckich katolików (Polacy korzystali z salki katechetycznej przy kościele, bądź z pomieszczenia w budynku narożnym ul. Farnej i Kościuszki). Z biegiem czasu do szkoły zaczęli chodzić Polacy. W maju 1919 roku na 451 uczniów, dzieci niemieckich było 65. Do sierpnia 1922 r. tworzyły one odrębną klasę z niemieckim językiem wykładowym (polskiego uczono na życzenie rodziców). Po 1922 r. osobny komplet stanowiły tylko na religii i j. niemieckim. Szkoła miała 6 klas, a od r. szk. 1924/25 - 7. Dzieci dzielono na katolickie (332) i ewangelickie (55), a w roku 1927 wyszczególniono: polsko-katolickie (323), niemiecko-katolickie (11) i niemiecko-ewangelickie (54), dla których organizowano specjalną klasę. W r. szk. 1925/26 powstała klasa dla dzieci upośledzonych umysłowo. W r. szk. 1930/31 szkoła miała 13 etatów, 14 oddziałów, dysponowała 11 salami lekcyjnymi (w tym: 1 w szkole wydziałowej (dla ewangelików), 1 w ochronce, 1 w Koszanowie). Rada szkolna wymusiła oddanie szkole powszechnej 2 pomieszczeń szkoły wydziałowej. W ten sposób w 1932 r. szkoła dysponowała w sumie 13 salami lekcyjnymi. W latach 1886-1928 rektorem był Antoni Janiszewski, a od 1.09.1929 do 31.08.1931, Józef Halardziński. Po nim kierownictwo objął B. Antkowiak.

        W czasie okupacji szkołę przy ul. Mickiewicza zamieniono na magazyn (budynek przy ul. Rozstrzelanych był szkołą Niemców). Polacy chodzili do szkoły w Koszanowie, w której uczyli się niemieckiego.

        Po wyzwoleniu organizację szkoły powierzono Feliksowi Siąkowskiemu z Bucza. Naukę rozpoczęto 1.03.1945 r. W szkole było 3 nauczycieli i 592 dzieci. 1.09.1945 r. B. Antkowiak podejmuje ponownie obowiązki kierownika szkoły. W roku szkolnym 1945/46 naukę rozpoczęło 718 uczniów - 15 oddziałów. Czyniono starania o otwarcie 1. klasy gimnazjalnej, ale bez skutku. W zamian zorganizowano klasę 7. Nauka odbywała się w systemie zasadniczym i przyspieszonym. Organizowano też kursy dla dorosłych kończone egzaminem z zakresu siedmioletniej szkoły powszechnej. W r. szk. 1947/48 uruchomiono klasę 8., odpowiadającą klasie 2 szkoły średniej. Z tej racji zorganizowano w budynku byłej gminy ewangelickiej (Farna, róg Szkolnej) bursę dla dzieci okolicznych miejscowości.

        W lutym 1956 r. B. Antkowiak rezygnuje z kierownictwa. Jego obowiązki przejmuje E. Handke. Od 1.09.1956 r. kierownikiem zostaje F. Siąkowski. Szkoła mieści się w 4 budynkach: przy ul. Mickiewicza, Szkolnej - dwa obiekty i willi przy ul. Leszczyńskiej. we wrześniu 1960 r. dokonano podziału szkoły. Budynki przy ul. Mickiewicza i pl. Rozstrzelanych tworzą Szkołę Nr 1: 671 uczniów, kierownikiem nadal F. Siąkowski. Budynek przy ul. Leszczyńskiej - Szkołę Nr 2: 270 uczniów, kierownik (od września 1963 r.) Leon Mulczyński. Dalszymi kierownikami "dwójki" byli: E. Handke (od września 1966), Janina Grys z Kościana (do września 1969), ponownie L. Mulczyński (do września 1974) i mgr Barbara Nelke - pełniła funkcję do września 1976 r., kiedy to szkoła została połączona z "jedynką", kierowaną przez L. Mulczyńskiego.

        Kierownikiem Szkoły Nr 1 od 1.09.1969 r. został mgr Franciszek Cieślik. W styczniu 1973 r. zostaje on gminnym dyrektorem szkół i organizuje Zbiorczą Szkołę Gminną w Śmiglu, stając się jej dyrektorem do 31.01.1976 r. Kolejnym gminnym dyrektorem szkoły w Śmiglu został od 1.09.1976 r. mgr Jerzy Wojtkowiak z Czacza (obie funkcje pełnił do września 1981 r.) Następnie stanowiska te powierzono Ryszardowi Burze. 1.09.1984 r. zlikwidowano to stanowisko i wprowadzono inspektorów. Zostali nimi: Ryszard Bura, po nim od 1.09.1987 r. Lukrecja Bednarek i Regina Ziętkowiak do maja 1990 r., kiedy to zlikwidowano inspektoraty. Dyrektorem szkoły od 1.09.1984 r. został mgr Jan Nowicki (obecnie Samorządowe Gimnazjum i Szkoła Podstawowa, które mieszczą się w nowym budynku szkoły usytuowanym przy ulicy M. Konopnickiej nr 5).

Budynek przy Pl. Rozstrzelanych nr 16 przejęła Zasadnicza Szkoła Zawodowa w Śmiglu (01.01.1991 r.).

Budynek przy ul. A. Mickiewicza nr 2 przejęło Liceum Ogólnokształcące w Śmiglu (1991 r.).

Budynek przy ul. Leszczyńskiej nr 13 w Śmiglu przejęło Przedszkole Samorządowe w Śmiglu (1991 r.).